Temir yo‘l magistraliga yarim asrlik sadoqat
Temir yo‘l magistraliga yarim asrlik sadoqat
28 fevral kuni tug‘ilganlariga 100 yil to‘lgan bo‘lar edi Maxkamov Xamdam Maxkamovich — taqdiri ulug‘, xizmatga sadoqati yuksak bo‘lgan inson, taniqli rahbar va harakat xizmatidagi iqtidorli mutaxassis, nomi O‘zbekiston temir yo‘llari tarixiga munosib ravishda bitilgan arbob. Ularning fidokorona mehnati, beayb kasbiy mahorati va tanlagan ishiga bo‘lgan doimiy sadoqati sohaning rivoji uchun mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qildi, keyingi avlod temiryo‘lchilar uchun yo‘lboshchi va ma’naviy namuna bo‘ldi.
Harakat xizmatiga xizmat qilish — har kuni magistralning barqaror ritmi va xavfsizligi uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olish demakdir. Temir yo‘lga o‘n yillab sadoqat bilan xizmat qilish esa uni o‘z kasbiy taqdiri deb bilishni anglatadi. Bunday insonlar uchun temir yo‘l shunchaki ish joyi emas, balki to‘liq fidoyilik, qarorlarda aniqlik va xarakterda qat’iyat talab etuvchi tirik organizm edi. Xamdam Maxkamovich Maxkamov ana shunday insonlar sirasiga kirar, muhandis va rahbar sifatida ularning nomi Markaziy Osiyo temir yo‘lining bir necha avlod xodimlariga yaxshi tanish edi.
Ular 1926 yilda eski Toshkent shahrida, Olmazar mahallasida tug‘ilganlar. Kasb tanlovi ongli va mashaqqatli bo‘ldi: Toshkent temir yo‘l transporti muhandislari institutini tamomlab, ular temir yo‘lga tezkor lavozimlar uchun emas, balki kasbni ildizidan o‘rganish uchun keldilar. Ularning ilk xizmat joyi yuk harakati jadal bo‘lgan uchastkadagi muhim oraliq stansiya — Urta-Aul bo‘ldi. Bu yerda yosh va istiqbolli mutaxassis intizomli, o‘zini tuta bilgan va, avvalo, o‘ziga nisbatan talabchan xodim sifatida tezda namoyon bo‘ldilar.
Aynan shu fazilatlar ularning butun keyingi mehnat yo‘lini belgilab berdi. Xamdam Maxkamovich harakat xizmatidagi asosiy bosqichlarni izchil bosib o‘tdilar — stansiya bo‘yicha navbatchidan va poezd dispetcheridan tortib, yirik stansiyalar hamda temir yo‘l bo‘limlari boshlig‘i lavozimlarigacha. Har bir yangi tayinlovni ular mansab pillapoyasi emas, balki mas’uliyati yanada ortgan vazifa sifatida qabul qilar edilar, ayniqsa yuk va yo‘lovchi harakati jadal bo‘lgan uchastkalarda, bu yerda har qanday noaniqlik jadval buzilishi yoki harakat xavfsizligiga tahdid solishi mumkin edi.
Ularning faoliyatidagi muhim bosqich Ursatev temir yo‘l bo‘limidagi (NOD) (keyinchalik Xavast temir yo‘l bo‘limi) ishi bo‘ldi. Bu davrda tugun va butun liniya rivojiga bevosita ta’sir etuvchi strategik vazifalar hal etilar edi: uchastkalarni yanada qudratli elektrovoz tortishiga o‘tkazish, o‘sha davr uchun zamonaviy bo‘lgan signalizatsiya, markazlashtirish va blokirovka vositalarini joriy etish, stansiyalarning o‘tkazish va qayta ishlash quvvatini oshirish. Barcha texnik murakkabliklarga qaramay, Xamdam Maxkamovich ishning ishonchliligida asosiy omil deb insonni — ularning kasbiy tayyorgarligi, intizomi va ertangi kunga bo‘lgan ishonchini bilar edilar.
Toshkentda ular yuk tashish hajmlari keskin o‘sgan davrda harakat xizmatiga rahbarlik (D) qildilar. Ayniqsa 1966 yildagi vayronkor zilziladan keyingi kunlar va oylar katta sinov bo‘ldi, o‘shanda temir yo‘l favqulodda rejimda ishlagan. Qurilish yuklari bilan kelgan eshelonlar oqimini qabul qilish va qayta ishlash, qisqa muddatlarda temir yo‘l yo‘llarini yotqizish va rivojlantirish, barcha bo‘g‘in rahbarlari va dispetcherlik apparatining kechayu-kunduz uzluksiz faoliyati — bularning barchasi boshqaruv jarayonida yuksak uyushqoqlik va aniqlikni talab etar edi. Ana shu sharoitda harakat xizmati rahbariyati jamoasining kasbiy mahorati, matonati va tashkilotchilik iqtidori ayniqsa yorqin namoyon bo‘ldi.
Keyinchalik Farg‘ona temir yo‘l bo‘limiga rahbarlik qilar ekanlar, Xamdam Maxkamovich faqat tashish rejalarini bajarishgagina emas, balki infratuzilmani kompleks rivojlantirishga ham katta e’tibor qaratdilar. Ular magistralning ishonchli ishlashi temiryo‘lchilar uchun munosib mehnat va dam olish sharoitlarisiz, turmush va ijtimoiy sohalarga g‘amxo‘rliksiz mumkin emas, deb hisoblar edilar.
Ularning bevosita ishtirokida vokzallar, yuk hovlilari va depolar rekonstruksiya qilindi, yangi ishlab chiqarish sexlari tashkil etildi, sport hamda madaniy-maishiy ob’ektlar qurildi, suv ta’minoti va obodonlashtirish masalalari hal etildi. Bu tadbirlar temiryo‘lchilar mehnatini yengillashtirish bilan birga, mamlakatning qator olis va qiyin yetib boriladigan hududlarining barqaror rivojiga ham xizmat qildi.
1978 yildan boshlab Xamdam Maxkamovich temir yo‘lning bosh bo‘limi — Toshkent bo‘limiga rahbarlik qildilar. Bu ekspluatatsion yuklamalar eng yuqori bo‘lgan va mas’uliyat ayniqsa katta davr edi. Qat’iy ishlab chiqarish intizomi, harakat xavfsizligi ustidan doimiy nazorat, asosiy masalalarni hal etishda shaxsiy ishtirok — ularning boshqaruv uslubining o‘ziga xos jihatlari bo‘ldi. Ular talabchan rahbar edilar, biroq shu bilan birga jamoa orasida so‘zsiz nufuz va hurmatga ega bo‘lganlar.
1984 yildagi og‘ir kasallik Xamdam Maxkamovichni rahbarlik lavozimini tark etishga majbur qildi. Ammo shundan keyin ham ular temir yo‘l bilan aloqasini uzmadilar. Muhandislik lavozimlarida ishlab, ular to‘plagan boy kasbiy tajribasini saxovat bilan ulashdilar, yosh mutaxassislar uchun ustoz va maslahatchi bo‘lib qoldilar.
Xamdam Maxkamovich hayotining yarim asridan ortig‘ini temir yo‘l transportiga bag‘ishladilar. Ularning mehnati yuksak davlat va sohaviy mukofotlar, xizmat ko‘rsatgan muhandis faxriy unvoni bilan taqdirlandi. Biroq ular uchun eng oliy e’tirof har doim insonlar ishonchi va hamkasblar hurmati bo‘lib qoldi. Ularning nasihat va maslahatlari aniqligi, prinsipialligi va ishni chuqur bilishi bilan qadrlanar edi.
Ular shaxsiy namunasi bilan odamlarda halollik va xizmat burchiga mas’uliyatli munosabatni tarbiyaladilar. Oilada — hayot yo‘ldoshi va ishonchli hamsafari Nasiba Ergashevna bilan birga — ular o‘zbek xalqining an’analarini ehtiyotkorlik bilan asrab, bolalar va nabiralarga meros qilib qoldirdilar. Vatanparvarlik va kattalarga hurmat bilan bir qatorda, ular mehnatsevarlik, mas’uliyat, burch hissi va insonlarga nisbatan hurmat tuyg‘usini kamol toptirdilar.
Vaqt beomon olg‘a siljiydi, o‘rnini yangi avlod mutaxassislari egallamoqda. Biroq Xamdam Maxkamovich Maxkamovning tajribasi, tamoyillari va ma’naviy mezonlari ularning shogirdlari va hamkasblari faoliyatida yashab kelmoqda, kasbga sadoqat va temir yo‘llarga halol xizmat qilish kasbiy faoliyatning eng oliy qadriyatlari ekanini eslatib turibdi.
